جشنواره فیلم کن (Festival de Cannes) تنها یک گردهمایی برای تماشای فیلم نیست؛ این رویداد باشکوه، قلب تپنده صنعت سینما، ویترین برندهای لوکس جهان و یکی از استراتژیکترین نقاط گردشگری در تقویم سالانه است. هر ساله در ماه می، شهر کوچک و ساحلی کن در جنوب فرانسه، میزبان نخبگانی است که تقدیر سینمای جهان را رقم میزنند. در این مقاله جامع، از اعماق تاریخچه تا جزئیترین نکات برای حضور در جشنواره فیلم کن را بررسی خواهیم کرد.
تاریخچه جنجالی و فلسفه پیدایش جشنواره فیلم کن
ریشههای جشنواره فیلم کن با سیاست و مقاومت گره خورده است. در سال ۱۹۳۸، تنها جشنواره معتبر سینمایی جهان در ونیز برگزار میشد. اما تحت فشار رژیمهای فاشیستی ایتالیا و آلمان، جوایز به شکلی ناعادلانه به فیلمهای تبلیغاتی نازیها اختصاص یافت. در پاسخ به این بیعدالتی، دولت فرانسه تصمیم گرفت جشنوارهای پیریزی کند که در آن “هنر” بر “سیاست” غلبه داشته باشد.
اولین دوره جشنواره فیلم کن قرار بود در سال ۱۹۳۹ برگزار شود، اما دقیقا در روز افتتاحیه، با حمله آلمان به لهستان و آغاز جنگ جهانی دوم، جشنواره پس از نمایش تنها یک فیلم تعطیل شد. سرانجام در سال ۱۹۴۶، این رویداد به طور رسمی متولد شد و از آن زمان تاکنون، به جز چند وقفه کوتاه (مانند اعتراضات سال ۱۹۶۸ و پاندمی کرونا)، همواره به عنوان معتبرترین پلتفرم سینمایی جهان درخشیده است.
نخل طلا؛ نمادی فراتر از یک جایزه
وقتی از جشنواره فیلم کن صحبت میکنیم، اولین تصویری که به ذهن میرسد، “نخل طلا” (Palme d’Or) است. اما این جایزه از ابتدا وجود نداشت. تا سال ۱۹۵۴، برنده اصلی جایزهای به نام “جایزه بزرگ” دریافت میکرد.
تکامل طراحی نخل طلا:
در سال ۱۹۵۵، شورای مدیریت جشنواره از چندین جواهرساز خواست تا طرحی الهامگرفته از درختان نخل حاشیه بلوار کروزت (نماد شهر کن) ارائه دهند. طرح نهایی توسط “لوسین لازون” خلق شد. امروزه، این نخل از ۱۱۸ گرم طلای ۱۸ عیار ساخته میشود که روی قطعهای از سنگ کریستالِ تراشخورده قرار میگیرد. نکته جالب اینجاست که هیچ دو نخل طلایی کاملاً شبیه هم نیستند، زیرا سنگهای کریستال طبیعی با هم تفاوت دارند.
بخشهای مختلف جشنواره فیلم کن
یکی از دلایلی که جشنواره فیلم کن را از سایر رقبا متمایز میکند، ساختار دقیق و بخشبندیهای حرفهای آن است:
الف) بخش مسابقه اصلی
این بخش ویترین اصلی جشنواره فیلم کن است. حدود ۲۰ فیلم که از میان هزاران اثر ارسالی انتخاب شدهاند، برای کسب نخل طلا رقابت میکنند. فیلمهای این بخش حتماً باید بر روی پرده بزرگ سینما اکران شوند (قانونی که باعث شد نتفلیکس در سالهای اخیر از این بخش محروم شود).
ب) نوعی نگاه
این بخش که در لایههای بعدی اهمیت قرار دارد، بر آثار نوآورانه و فیلمسازان جوان تمرکز دارد. هدف این بخش در جشنواره فیلم کن، معرفی استعدادهای نوظهوری است که زبان بصری متفاوتی را برای روایت داستانهایشان انتخاب کردهاند.
ج) بازار فیلم
اگر بخش مسابقه “روح” جشنواره باشد، بازار فیلم “جسم و بیزنس” آن است. بیش از ۱۲ هزار متخصص صنعت سینما در زیرزمینهای کاخ جشنواره گرد هم میآیند تا حقوق پخش فیلمها را خرید و فروش کنند. بسیاری از قراردادهای بلاکباسترهای هالیوودی در حاشیه همین بخش از جشنواره فیلم کن منعقد میشود.
چگونه در ایام جشنواره به کن سفر کنیم؟
سفر به فرانسه در ایام جشنواره فیلم کن، تجربهای فراتر از یک سفر معمولی است. شهر کن که در حالت عادی ۷۰ هزار نفر جمعیت دارد، در این دو هفته میزبان بیش از ۲۰۰ هزار نفر میشود.
اسکان و اقامتگاه
- هتلهای تاریخی: هتل مارتینز (Martinez) و کارلتون (Carlton) مرکز تجمع ستارهها هستند. اگر میخواهید سلبریتیها را در لابی ببینید، اینجا مکان شماست، اما قیمت هر شب اقامت در آنها ممکن است به چندین هزار یورو برسد.
- شهرهای اقماری: برای کاهش هزینهها، کارشناسان گردشگری پیشنهاد میکنند در شهرهایی مانند “وانس” (Vence) یا “نیس” (Nice) اقامت کنید. سیستم قطار سریعالسیر فرانسه (TER) در طول برگزاری جشنواره فیلم کن بسیار منظم عمل میکند.
حمل و نقل در شهر
در طول جشنواره فیلم کن، ترافیک در بلوار کروزت عملاً قفل است. بهترین راه استفاده از “دوچرخههای اشتراکی” یا پیادهروی است. همچنین قایقهای تندرو (Water Taxis) راهی لوکس و سریع برای جابجایی بین اسکلههای مختلف هستند.
اقتصاد و برندینگ در حاشیه جشنواره فیلم کن
جشنواره فیلم کن یکی از بزرگترین رویدادهای اقتصادی جهان است. برندهای لوکسی مانند شاپارد (Chopard) به عنوان شریک رسمی، نه تنها نخل طلا را میسازند، بلکه جواهرات ستارگان روی فرش قرمز را تامین میکنند. برند لورئال (L’Oréal) نیز مسئولیت آرایش و استایل هنرمندان را بر عهده دارد.
تخمین زده میشود که جشنواره فیلم کن سالانه بیش از ۲۰۰ میلیون یورو درآمد مستقیم برای منطقه “فرنچ ریویرا” به ارمغان میآورد. از تاکسیرانی تا رستورانهای کوچک، همگی از این سفره گسترده بهرهمند میشوند.
آداب و رسوم و کدهای اخلاقی در کن
حضور در جشنواره فیلم کن قوانین نانوشته اما بسیار سختی دارد:
- پوشش رسمی (Black Tie): برای اکرانهای ساعت ۷ عصر به بعد، آقایان حتماً باید توکسیدو و پاپیون مشکی بپوشند. پوشیدن کراوات معمولی ممنوع است! خانمها نیز باید لباسهای مجلسی بلند بر تن داشته باشند.
- ممنوعیت سلفی: از سال ۲۰۱۸، “تیری فرمو” رئیس جشنواره، سلفی گرفتن روی فرش قرمز را ممنوع کرد. او معتقد است سلفیها باعث ایجاد بینظمی و کاسته شدن از ابهت و وقار جشنواره فیلم کن میشوند.
- زمانبندی دقیق: اگر حتی ۲ دقیقه بعد از شروع فیلم به درِ سالن برسید، راه دادن شما غیرممکن است، حتی اگر مهمترین بازیگر آن فیلم باشید!
سینمای ایران در تاریخچه جشنواره فیلم کن
رابطه سینمای ایران و جشنواره فیلم کن رابطهای دیرینه و احترامآمیز است. ایران اولین بار در دهه ۱۹۶۰ با فیلم “گاو” در بخشهای جنبی حضور یافت. اما نقطه عطف، سال ۱۹۹۷ بود که عباس کیارستمی با فیلم “طعم گیلاس” توانست اولین نخل طلای تاریخ سینمای ایران را به دست آورد.
پس از او، نامهایی چون اصغر فرهادی (با فیلمهای فروشنده و قهرمان)، جعفر پناهی و ترانه علیدوستی همواره نام ایران را در تالار افتخارات جشنواره فیلم کن زنده نگه داشتهاند. این حضور مستمر باعث شده تا منتقدان جهانی، سینمای ایران را یکی از ستونهای هنری این جشنواره بدانند.
پیشنهاد تریپدیا: معرفی جشنواره های فرهنگی در ایران
تجربیات رایگان برای گردشگران و علاقمندان
بسیاری فکر میکنند ورود به جشنواره فیلم کن غیرممکن است، اما راههایی وجود دارد:
- سینمای ساحلی (Cinéma de la Plage): هر شب ساعت ۲۱:۳۰، در ساحل عمومی “ماسه”، فیلمهای کلاسیک روی پردهای غولپیکر به صورت رایگان اکران میشوند. شما میتوانید روی شنها بنشینید و از جادوی سینما در کنار دریای مدیترانه لذت ببرید.
- بخش کنفیل (Cannes Cinéphiles): دوستداران سینما میتوانند از قبل ثبتنام کرده و کارتهای مخصوصی دریافت کنند که اجازه ورود به سالنهای سینمای شهر (غیر از کاخ اصلی) را برای تماشای فیلمهای جشنواره فیلم کن به آنها میدهد.
سوالات متداول
جشنواره فیلم کن در چه زمانی برگزار میشود؟
این جشنواره سالانه به مدت ۱۲ روز در ماه می (اردیبهشت و خرداد) برگزار میشود.
چگونه میتوان بلیت جشنواره فیلم کن را تهیه کرد؟
بلیتفروشی عمومی وجود ندارد؛ اما از طریق کارتهای اعتباری مخصوص خبرنگاران، فعالان سینما و یا برنامههای مخصوص دانشجویان و سینمادوستان (Cinéphiles) میتوان به فیلمها دسترسی داشت.
تفاوت جشنواره فیلم کن با اسکار چیست؟
اسکار یک مراسم جایزه است که توسط آکادمی آمریکا به فیلمهای اکران شده داده میشود، اما جشنواره فیلم کن یک رویداد رقابتی است که فیلمها برای اولین بار در آن اکران جهانی میشوند و تمرکز آن بیشتر بر جنبههای هنری و بینالمللی است.
آیا ورود به شهر کن در زمان جشنواره برای توریستها ممنوع است؟
خیر، شهر برای عموم باز است، اما هزینههای اقامت و شلوغی به شدت افزایش مییابد.
چرا جشنواره فیلم کن بی رقیب است؟
در دنیایی که پلتفرمهای استریمینگ مثل نتفلیکس و دیزنی پلاس بازار را قبضه کردهاند، جشنواره فیلم کن همچنان بر اصالت “پرده بزرگ” تاکید دارد. این جشنواره مکانی است که در آن سینما به عنوان یک مذهب پرستیده میشود. شکوه فرش قرمز، اعتبار نخل طلا و حضور همزمان هنرمندان مستقل و ستارگان هالیوود، جشنواره فیلم کن را به کعبه آمال هر علاقمند به هنر هفتم تبدیل کرده است.
اگر به دنبال تجربهای هستید که در آن هنر، طبیعت مدیترانهای و تاریخ با هم تلاقی کنند، برنامهریزی برای حضور در حاشیه جشنواره فیلم کن، بدون شک یکی از بزرگترین ماجراجوییهای زندگی شما خواهد بود.
